Bang zijn dat de ziekte erger wordt

Wat gaat er verder gebeuren met mijn lijf en hoe lang heb ik nog te leven? Dat soort angsten kwamen allemaal naar boven. Ja, ik krijg daar ook geen antwoord op natuurlijk. Ik vind dat gewoon heel erg moeilijk.
– vrouw, 61 jaar

Angst bij controles

Doorlevers krijgen regelmatig een controle scan of andere medische controles. Een positieve uitslag kan je geruststellen, maar die geruststelling duurt vaak maar kort. Wanneer de volgende scan er aan komt, kan de spanning weer oplopen.

Wat is angst dat de ziekte erger wordt?

Deze spanning noemen we angst voor ziekteverergering. Ziekteverergering noemen we ook (ziekte)progressie. Dan ben je bang dat de behandeling niet meer werkt en de kanker verder is uitgebreid. Het kan zijn dat je van scan tot scan gaat leven en niet verder vooruit durft te kijken. Je piekert veel of probeert er juist helemaal niet aan te denken.

Zelf de uitslag bekijken

Als je een controle hebt gehad, kun je vaak de uitslag al bekijken in een patiënten portaal. Dit heeft zowel voordelen als nadelen. Een voordeel is dat je de uitslag al snel weet. Dit kan geruststellend zijn als alles in orde is. Je kunt de informatie bekijken op een moment dat het jou uitkomt en vragen voorbereiden. Een nadeel kan zijn dat de informatie vaak ingewikkeld is. Dit kan verwarrend zijn. Hierdoor kunnen er onnodige zorgen ontstaan. Je kunt schrikken als er iets mis lijkt te zijn en krijgt dan niet direct uitleg hierbij. Het is daarom belangrijk om zelf na te denken of je de uitslag al voor de afspraak met de behandelaar wilt zien.

In gesprek met de arts

Het kan helpen om met de behandelaar over de angst te praten. Je kunt ook aangeven hoeveel invloed dit heeft op jouw leven. En vragen of dit in jouw situatie aangepast kan worden. Zouden er bijvoorbeeld minder controlemomenten kunnen zijn? Of juist meer? En waarom wel of niet? Op deze manier kun je samen tot een oplossing komen die past bij jouw situatie en jouw behoeftes.

Omgaan met de angst

Een belangrijke stap om met de angst om te kunnen gaan, is de gedachten over de angst te herkennen. Schrijf op waar je bang voor bent en bedenk of deze gedachten realistisch zijn. Probeer daarna de volgende vragen te beantwoorden: Is er bewijs voor je zorgen? Kun je er ook anders over denken? Kun je de gedachten verdragen?

Meditatie en ontspanningsoefeningen kunnen helpen om te ontspannen en rustig te worden. Oefen dit regelmatig. Met behulp van de video hieronder, kun je oefenen om te ontspannen.

Oefening: 3 minuten ademruimte

Het helpt om je bewust te worden van je angst. Hoe uit zich dit bij jou? Hoe ga jij hier nu mee om? In het filmpje ‘angst voor ziekteverergering’ vertelt GZ-psycholoog Coen Völker hier meer over. Als je beter weet hoe jouw angst eruitziet, kun je onderzoeken hoe je er anders mee om kunt gaan. Op een manier die misschien behulpzamer is. In het filmpje ‘Omgaan met angst voor ziekteverergering’ geeft Coen Völker een aantal tips.

GZ-psycholoog Coen geeft uitleg over angst voor kanker.
GZ-psycholoog Coen legt uit hoe je met angst om kan gaan.

Tips van de psycholoog

  • Onderzoek je angst; Hoe ga jij met je angst om?
  • Maak een brandplan; Welke opties heb je indien er sprake is van ziekteverergering?
  • Doe een mindfulness oefening op het moment dat je angstig of gespannen bent.

De Gesprekshulp

Het kan fijn zijn en opluchten om met anderen over de veranderingen in je leven te praten. De gesprekshulp kan je daarbij helpen. Hierop staan een aantal vragen over thema’s, die belangrijk kunnen zijn. De vragen kunnen jij en de mensen om je heen aan elkaar stellen om elkaar beter te begrijpen en te ondersteunen.

Voorbeelden van vragen zijn:

  • Wat is er sinds de ziekte veranderd in het dagelijks leven?
  • Welke activiteiten en taken lukken nog wel?

Doorlevers vertellen

Af en toe breekt het klamme zweet mij inderdaad uit. Het helpt me dan om erover te praten met andere mensen. Dat doet mij goed.
– vrouw, 70 jaar

Op een gegeven moment wordt de scan een soort houvast, ook al zou het negatief zijn. De uitslag is zo belangrijk voor mij. Alsof het bepalend is voor hoe je verder gaat leven.
– Man, 56 jaar

Naarmate je weer wat voelt, of je ziet iets, of wanneer je weer door de scan heen moet, dan komt er weer een vorm van angst terug. Goh, het zal toch niet weer fout zijn? Die angst is er altijd…
– Vrouw, 55 jaar